1-6 خاک

جایگاه آب و خاک در قانون برنامه ششم توسعه

Status of soil and water in Iran’s sixth economical program

۹۸-۸-۲۰

در همایش ملی کشاورزی و رونق تولید، شهریور ماه ۹۸ توسط مهندس اکبری معاون آب و خاک مطرح شد:

جایگاه آب و خاک در قانون برنامه ششم توسعه

• اهداف کلان و عملیاتی
• وضع موجود منابع آب و خاک
• طرح‌های آب و خاک در برنامه ششم
• عملکرد طرح‌های آب و خاک
• اثربخشی طرح‌های آب و خاک و
سیاست‌های اجرایی
از جمله فهرست مطالب معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی بود.

اهداف کلان:
۱- ارتقاء بهره‌وری منابع آب و خاک کشاورزی
۲- حفاظت کمی و کیفی از منابع آب و خاک
۳- تقویت امنیت غذایی در چارچوب توسعه پایدار

اهداف عملیاتی:
۱-افزایش راندمان آبیاری
۲-ارتقاء حاصلخیزی و بهبود کیفیت خاک
۳-صرفه‌جویی در مصرف آب

وضعیت موجود منابع آب:
۱- ایران واقع در منطقه خشک و نیمه خشک جهان (۱.۱% خشکی‌های جهان)
۲- سهم ایران از کل منابع آب شیرین جهان حدود ۱۱۵/۰ درصد

منابع خاک کشور
۱-اراضی آبی ۷/۸ میلیون هکتار
۲-اراضی در چرخه کشت ۵/۱۸ میلیون هکتار
۳-اراضی قابل کشت ۳۷ میلیون هکتار
۴-وسعت کل کشور ۱۶۵ میلیون هکتار

جایگاه و مواد مرتبط با آب و خاک
در قانون برنامه ششم:
با بررسی جایگاه فعالیت‌های معاونت در قانون برنامه ششم ملاحظه می‌شود که در ماده ۲ این قانون آب به عنوان موضوع خاص راهبردی مورد توجه قرار گرفته و ضرورت ارتقاء بهره‌وری آب و خاک در مواد مختلف از جمله مواد ۳۱، ۳۲ و ۳۵ مطرح شده است.

الف- طرح‌های دارای ردیف اعتباری در قوانین بودجه سنواتی از محل منابع ملی:
• توسعه سامانه‌های نوین آبیاری در سطح ۲ میلیون هکتار
• احداث شبکه‌های فرعی آبیاری و زهکشی در سطح ۷۵۰ هزار هکتار
• تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی مدرن در سطح ۷۰۰ هزار هکتار
• اجرای آب و خاک در عرصه تشکل‌ها در سطح ۴۵۰ هزار هکتار
• زهکشی اراضی کشاورزی ۳۰۰ هزار هکتار
• تأمین و انتقال آب برای توسعه باغات در اراضی شیب‌دار ۶۰۰ هزار هکتار
• طرح احیاء و مرمت قنوات در ۵/۱۲ هزار کیلومتر
• توسعه و بهسازی آب‌بندان‌ها ۴۵۰ میلیون متر مکعب (پیش‌بینی اعتبار شده در لایحه بودجه ۱۳۹۸)
ب- طرح‌های دارای ردیف اعتباری در قوانین بودجه سنواتی از محل منابع استانی:
• تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی سنتی
• طرح‌های کوچک و زودبازده تأمین آب
• لایروبی و مرمت قنوات
• احداث کانال‌های آبیاری عمومی
• پوشش انهار سنتی
• انتقال آب با لوله
ج- طرح‌های ملی پیش‌بینی شده در برنامه ششم فاقد ردیف اعتباری در قوانین بودجه سنواتی:
• انتقال آب با لوله تا مزرعه حدود ۵۰ هزار کیلومتر
• اصلاح و بهبود شیوه‌های آبیاری ۴۰۰ هزار هکتار
• استفاده از آب‌های نامتعارف ۴۵۰ میلیون متر مکعب
• حفاظت خاک کشاورزی ۲۶۰ هزار هکتار
• پایش کیفیت خاک اراضی کشاورزی ۸/۱ میلیون هکتار
• مدیریت ماده آلی خاک‌های کشاورزی ۶۰۰ هزار هکتار
• احیاء و اصلاح و بهسازی خاک‌های اراضی کشاورزی ۲۵۰ هزار هکتار
• د- طرح‌های ملی استانی شده:
• ساختمان شبکه فرعی آبیاری و زهکشی مغان
• توسعه پایدار آب و خاک کشاورزی دشت قزوین

عملکرد طرح‌های آب و خاک
الف: احداث شبکه‌های فرعی آبیاری و زهکشی
• قبل از سال ۱۳۹۲: ۱۰۱۹ هزار هکتار
• از سال ۱۳۹۲ تاکنون: ۵۷۷ هزار هکتار (معادل ۵۶% گذشته)
• جمع کل: ۱۵۹۶ هزار هکتار

عملکرد طرح‌های آب و خاک
ب: توسعه سامانه‌های نوین آبیاری
• قبل از سال ۱۳۹۲: ۱۲۹۰ هزار هکتار
• از سال ۱۳۹۲ تاکنون: ۹۳۰ هزار هکتار (معادل ۷۲% گذشته)
• (اراضی سنتی ۶۷۰ هزار هکتار و ۲۶۰ هزار هکتار در پایاب شبکه‌های آبیاری و زهکشی)
• جمع کل: ۲۲۲۰ هزار هکتار

عملکرد طرح‌های آب و خاک
ج: طرح تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی
• قبل از ۱۳۹۲: ۱۳۵۹ هزار هکتار
• از سال ۱۳۹۲ تاکنون: ۲۸۶ هزار هکتار (معادل ۲۱% گذشته)
• جمع کل: ۱۶۶۴ هزار هکتار

عملکرد طرح‌های آب و خاک
د: طرح زهکشی زیرزمینی در اراضی کشاورزی
• قبل از سال ۱۳۹۲: ۲۲۷ هزار هکتار
• از سال ۱۳۹۲ تاکنون: ۱۶۳ هزار هکتار (حدود ۷۲% گذشته)
• جمع کل: ۳۹۰ هزار هکتار

عملکرد طرح‌های آب و خاک
ه: طرح احیا و مرمت قنوات:
• قبل از سال ۱۳۹۲: ۲۵۸۶۹ هزار متر
• از سال ۱۳۹۲ تاکنون: ۲۴۳۹ هزار متر
• جمع کل: ۲۸۳۰۸ هزار متر

اثربخشی طرح‌های آب و خاک
• افزایش راندمان آبیاری
• قبل از سال ۱۳۹۲: ۳۹ درصد
• افزایش از سال ۱۳۹۲ تاکنون: ۶ درصد
• اکنون: ۴۵ درصد

اثربخشی طرح‌های آب و خاک
• افزایش بهره‌وری آب
• قبل از سال ۱۳۹۲: ۹۲۰ گرم بر متر مکعب
• افزایش از سال ۱۳۹۲ تاکنون: ۵۳۰ گرم بر متر مکعب
• اکنون: ۱۴۵۰ گرم بر متر مکعب
اثربخشی طرح‌های آب و خاک:
• افزایش پتانسیل صرفه‌جویی آب در راستای جبران کم آبی سال‌های گذشته
• قبل از سال ۱۳۹۲: ۶/۸ میلیارد متر مکعب
• افزایش از سال ۱۳۹۲ تاکنون: ۴/۳ میلیارد متر مکعب
• جمع کل: بالغ بر ۱۲ میلیارد متر مکعب

ادامه اثربخشی طرح‌های آب و خاک
• با انجام این طرح‌ها و به لحاظ افزایش بهره‌وری در حدود ۸ درصد از سطح اراضی کاسته شده است.
• افزایش ۲۸ درصدی در تولیدات بخش زراعت فراهم شده است.
• به‌طور خاص در کشت گندم حدود ۲۱ درصد از سطوح زیر کشت کاسته شده است.
• و در کل ۳۰ درصد افزایش تولید این محصول استراتژیک را شاهد می‌باشیم.

از ۱۸ میلیون هکتار اراضی زراعی کشور، بیش از نیمی از آن قلیایی یا شور است و اراضی درجه یک هم از ۳ ۱ هکتار تجاوز نمی‌کند

 

سیاست‌های اجرایی معاونت:
استفاده از ظرفیت‌های ماده ۱۱ قانون تشکیل وزارت جهاد کشاورزی از طریق:
• تبیین سیاست‌های وزارت متبوع در خصوص استفاده از ظرفیت قانونی دبیری کارگروه آب کشاورزی توسط سازمان‌های جهاد کشاورزی موضوع آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۱ قانون تشکیل وزارت جهاد کشاورزی
• انجام هماهنگی‌های لازم در زمینه تقاضا، تأمین و مصارف آب کشاورزی مطابق مفاد آیین‌نامه
• دفاع از منافع بخش کشاورزی و رفع چالش‌ها و تهدیدهای پیش روی بهره‌برداران
• بسترسازی تأمین اعتبارات مورد نیاز

وضعیت منابع خاک
• کمبود مواد آلی: در بیش از ۶۰ درصد خاک‌های کشاورزی کمتر از ۱ درصد و در بخش قابل توجهی از کشور کمتر از ۵/. درصد می‌باشد.
• شوری: ۲/۴ میلیون هکتار از ۵/۱۸ میلیون هکتار اراضی کشاورزی با محدودیت شوری مواجه می‌باشند.
• قلیائیت، سنگریزه، آب تحت‌الارض (زه آب) و… (۵/۲ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی)
• اراضی بدون محدودیت برای کشت حدود ۳/۱ میلیون هکتار

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن