1-7-1-5 برنج

استراتژی‌های کاهش مصرف آب در زراعت برنج خوزستان

Some strategies for reducing water consumption of rice plantation in Khoozestan province

۹۸-۲-۵۲

عبدالعلی گیلانی، شکرالله آبسالان و سامی جلالی

بحران آب به طور اساسی سیستم تولید برنج مبتنی بر آبیاری و امنیت غذایی در آسیا را تهدید می‌کند و از سالیان گذشته روند رو به رشدی از کمبود آب در دنیا و فشار برای کاهش استفاده از آب جهت آبیاری در کشاورزی به‌خصوص در آسیا -با ۹۰درصد آب شیرین مصرفی برای کشاورزی – وجود داشته است. لذا برای حفظ ذخیره آب، مدیریت در زراعت برنج تحت آبیاری یک هدف محسوب می‌شود. زیرا بیش از ۳۰درصد اراضی برنج با مصرف حدود ۵۰درصد آب تحت آبیاری کشت می‌شوند. (بارکر و همکاران ۱۹۹۹)
با توجه به منابع آب در مناطق برنج‌خیز دنیا، در حدود ۴۵درصد از کل برنج‌کاری و نزدیک به ۲۵درصد از تولید برنج با استفاده از آب باران و تحت شرایط لولند (Lowland) و آپلند (Upland) تولید می‌شوند. در حالی که بیش از ۷۵درصد برنج موجود از ۷۹ میلیون هکتار اراضی تحت آبیاری حاصل می‌شود. (تونگ و بومن، ۲۰۰۱)
میزان آب مصرفی برای تهیه زمین در مناطق گرمسیری از ۱۶۰ تا ۱۵۸۰ میلی‌متر و مقدار کل آب مصرفی از ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی‌متر متغیر است که بستگی به فصل رشد دارد(بومن، ۲۰۰۱). در کشور ما برنج یک محصول استراتژیک محسوب می‌شود و علاوه بر مازندران و گیلان، ۲۵ تا ۳۰درصد از سطح زیرکشت مربوط به سایر مناطق کشور است که در این میان استان خوزستان با میانگین سالیانه ۵۵ تا ۶۰ هزار هکتار در مقام چهارم تولید است. (بی‌نام، ۱۳۹۳)
درجه حرارت زیاد و تشعشع بسیار زیاد در دوره رشد برنج، شیوه آبیاری غرقابی مستقیم (جریان مداوم آب در روز و قطع آب در شب) با هدف کاهش دمای آب پای بوته و ایجاد میکروکلیمای خنک در داخل کانوپی، دانش فنی پایین زارعان برنج‌کار در زمینه مدیریت مزرعه‌ای به‌خصوص شیوه مناسب تهیه زمین در دو سیستم کاشت رایج استان و تفاوت در خصوصیات مورفولوژی و فیزیولوژیک ارقام برنج در طول دوره رشد باعث می‌شوند که میزان آب مصرفی برنج در این استان به مراتب بیشتر از سایر استان‌های گیلان و مازندران باشد. از طرفی دامنه سازگاری این گیاه با مدیریت‌های مختلف آبیاری و ذهنیت نادرست زارعان برنج‌کار در انگاشت وفور آب و به دلیل عدم تحویل حجمی آن، نقش آبیاری مداوم و زیاد در کنترل علف‌های هرز نیز منجر به مصرف آب بیش از نیاز واقعی گیاه می‌شود. لذا صرفه‌جویی در آب مصرفی، کاشت برنج علاوه بر ایجاد زمینه برای گسترش احتمالی سطح زیرکشت و افزایش تولید نهایی منجر به جلوگیری از بروز مشکلات در دسترسی آب برای سایر محصولات تابستانه رقیب و تخریب اراضی به‌صورت بالا آمدن آب سطح ایستایی و ماندابی می‌شود.
بنابراین ضروری است با اتخاذ تمهیداتی مانند تغییر یا اصلاح روش‌های کاشت و خاک‌ورزی، کاهش زمان آبیاری، قطع آب در مقاطعی از دوره رشد، کاهش مقدار آب و تغییر شیوه آبیاری از مصرف بی‌رویه آب جلوگیری نموده و در یک برنامه‌ریزی چند ساله و فرآیندی گام‌به‌گام با انجام اقداماتی زیربنایی نظیر تسطیح و یکپارچه‌سازی اراضی و آموزش مدیریت‌ درست آبیاری به زارعین به این امر کمک کنیم. میزان آب قابل دسترس یکی از فاکتورهای تعیین‌کننده سطح زیرکشت برنج در استان محسوب می‌شود؛ به‌طوری که طی سال‌ها با محدودیت شدید آبی مواجه شده و مقدار آن نسبت به شرایط مطلوب به میزان ۷۵درصد کاهش یافته است. وقوع چنین شرایطی نه تنها تأثیر غیرقابل جبرانی را بر تولید کلان برنج استان خواهد داشت، بلکه می‌تواند بر اقتصاد معیشتی زارعان برنج‌کار هم خسارت جبران‌ناپذیری داشته باشد.

 

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن